Onarım Hakkı (Right to Repair) ve DPP: Üretici Yükümlülükleri
AB Onarım Hakkı Direktifi'nin DPP ile ilişkisi, üreticilerin yedek parça, dokümantasyon ve onarım skoru yükümlülükleri.
Yazar İzvera Ekibi
AB Right to Repair (Onarım Hakkı) Direktifi 2024'te kabul edildi ve üye devletlerin Temmuz 2026'ya kadar iç hukukuna aktarması bekleniyor. Direktif, elektrikli ürünlerin onarımını kolay, ekonomik ve uzun süreli erişilebilir kılmayı hedefler. DPP, bu direktifin bilgi taşıyıcısı.
Direktifin ana yükümlülükleri
Yedek parça erişimi
- Üretici, ürün ömrü + en az 7 yıl yedek parça stoklamak zorunda
- Bağımsız onarımcılara satış zorunlu (sadece yetkili servise değil)
- Yedek parça fiyatları "makul" olmalı
Onarım skoru / endeksi
- Belirli ürün gruplarında 0-10 arası onarım skoru zorunlu
- Skor hesaplama metodolojisi: sökme kolaylığı + yedek parça maliyeti + dokümantasyon
Onarım yerine değiştirme yasağı
- Garanti döneminde "yenisi yerine onarım" tercih hakkı tüketicide
- Garantili onarım garanti süresini uzatır
Kalıcı dokümantasyon
- Kullanım kılavuzu, teknik şema, servis kılavuzu ürün ömrü boyunca erişilebilir
- DPP, bu erişimin teknik kanalı
DPP'de saklanan onarım bilgisi
| Veri alanı | İçerik |
|---|---|
| Onarım skoru | 0-10 arası, metod referansı ile |
| Yedek parça listesi | Parça numaraları, ortalama fiyat, stok süresi |
| Servis dokümantasyonu | PDF kılavuz, link, son güncelleme tarihi |
| Onarım tarihçesi | Önceki onarımlar (opsiyonel, kullanıcı izniyle) |
| Yetkili servis ağı | Liste + harita |
| Bağımsız onarımcı API | Bağımsız onarımcıların parça sipariş ve dokümantasyon API'sine erişimi |
Üreticiye etkisi: Tasarım kararları
Onarım skoru, tasarım aşamasında belirlenir. Bunun anlamı:
- Modüler tasarım tercih edilmeli
- Vidalar yapıştırıcılara tercih edilmeli
- Standart araçlarla sökülebilir olmalı
- Yedek parça kataloğu üretim öncesi kurulmalı
Bu tasarım kararları DPP veri akışıyla entegre olmadan denetlenemez.
Türkiye için durum
Türkiye'de henüz iç hukuka aktarım yok ama:
- AB'ye ihraç edilen ürünler için direkt tabi
- T.C. Ticaret Bakanlığı Tüketici Hakları Genel Müdürlüğü çalışma yürütüyor
- Beyaz eşya markaları zaten "kullanım ömrü 10 yıl" reklamı yapıyor — bu uyum sinyali
İzvera Onarım Hakkı paketi
İzvera platformunda Right to Repair için:
- Yedek parça kataloğu yönetimi (yıl bazlı)
- Onarım skoru hesaplama wizardı
- Servis dokümantasyon kalıcı saklama (IPFS + blockchain hash)
- Bağımsız onarımcı API erişimi
İlgili yazılar
Sonuç
Onarım Hakkı, sürdürülebilirlik regülasyonunun "tüketici tarafı". DPP, bu hakların teknik altyapısı. İkisi birlikte 2026-2027 döneminde elektronik markaları için zorunlu hale geliyor.